Drie pioniers (2): Wilkie Collins

De detectiveverhalen van Poe hebben door hun beperkte lengte en theoretische ballast weinig te maken met de geliefde romans van die tijd.  Ze blijven enkele decennia zonder navolging totdat Arthur Conan Doyle hen heruitvindt en tot een populair genre ontwikkelt.  Ondertussen versmelt de Brit Wilkie Collins (alsook Emile Gaboriau) de eigenschappen van de toen populaire roman, namelijk een groot aantal personages, opeenhoping van melodramatische scènes, breed uitgesponnen verhaal enz., met motieven kenmerkend voor de detectiveroman.  In die zin kunnen zijn boeken gezien worden als een beginvorm van het genre, en niet enkel als een literaire voorloper ervan.

Collins publiceerde vele verhalen, maar het zijn de romans ‘The Woman in White’ (1859) en ‘The Moonstone’ (1868) waaraan hij zijn roem te danken heeft.  In beide boeken is moord nog niet het thema – zoals in de 20ste-eeuwse detective – maar intrige en diefstal.

Vooral het tweede boek is te zien als een voorbeeld van een vroege detectiveroman.  Hier wordt – in tegenstelling tot ‘The Woman in White’ – de misdaad, een diefstal, reeds vroeg gepleegd, en de poging om deze op te helderen beheerst het hele boek.  Collins voert een professionele detective op, Sergeant Cuff, die reeds de typische kenmerken van de scherpzinnige held draagt.

Zoals zijn voorganger Dupin en zijn vele opvolgers beschikt Cuff over enkele onconventionele gewoonten waardoor het publiek de scherpzinnige held niet meer ziet als loutere personificatie van het analytische denkwerk.  Dit wordt ook bewerkstelligd door de invoering van een tweede detectivefiguur, die tegelijkertijd de rol van de jeugdige minnaar moet spelen.  Hoewel Collins een verrassende ontknoping construeert, is ‘The Moonstone’ nog geen detectiveroman pur sang, hij is eerder een conglomeraat bestaande uit bouwstenen van de avonturen- en liefdesroman waarbij het ‘mystery’-effect en uitgesproken detectorische elementen (vb. twijfelachtige alibi’s, valse sporen enz.) door de karakterisering van het hoofdpersonage in de verf gezet worden.  Bovendien tracht Collins als eerste consequent de ‘fair play’ vol te houden: hij voert weliswaar tegenstrijdige uitspraken van zijn personages aan om de lezer zand in de ogen te strooien, maar geeft daarbij altijd betrouwbare hints.